Początki miejscowości - Ukta

Idź do spisu treści

Menu główne:

Początki miejscowości

Historia

Początki miejscowości związane były z hutą szkła, uruchomioną nad rzeką Krutynią przez mistrza hutniczego Grzegorzewskiego (Gregorovius) około 1754 r. W 1756 r. hutę przejął Andrzej Uklański, który po dziesięciu latach zamknął zakład z powodu braku odpowiedniego do produkcji drewna. Przy zakładzie powstało spore osiedle robotnicze, nazwane początkowo Krutyńską Szklarnią (Kruttingsche Glasshütte). W 1778 r. osiedle mieszkalne nazwane już było Uktą, w tym czasie mieszkały tu 34 rodziny. W wykazie mieszkańców parafii nawiadzkiej, sporządzonym w 1778/1779, znajdujemy także inne nazwiska mieszkańców Ukty: Marquard, Rudnik, Scheiba, Badurra, Jan Rosenfeld, Arwiński, Friedrich Bahl, Jerzy Arwiński, M. Gembala, Jan Kullescha, Tuminski, Mrosowski, Figurra, Paul Stank, Mark Barsch, Orzechowski, Junkenkirt, Naschatka, Jor. Witulski, Burzienski, Schnitka, Kopteina, Wilk, Kulescha, Jacob Borsch, Jacob Swiorowski, Stopka, Jerzy Rosenfeld, Michalow Noscal, Skowron, Preiß, Adam Witulski, Michael Swiorowski i Jakob Willek. Prawdopodobnie Krutyńską Szklarnią nazywano miejsce, gdzie znajdował się zakład produkcyjny, a Ukta była osiedlem mieszkalnym, od tej ostatniej w późniejszym czasie przyjęła nazwę osada. Nowa nazwa miejscowości pojawiła się pod koniec XVIII w., jej etymologia jest jednak niejasna.
W 1785 r. wybudowano już 22 domy mieszkalne. Po zamknięciu huty osiedle robotnicze zmieniło się w kolonię drwali. Sytuacja z czasem stawała się coraz trudniejsza. Na przełomie XVIII i XIX w. w Ukcie panowało coraz większe bezrobocie, a z nim coraz większa nędza i bieda. Ta sytuacja wymagała jak najszybszego rozwiązania zaistniałych problemów. W 1818 r. w Ukcie mieszkało 299 osób w 30 domach. Kryzys, jaki został spowodowany zamknięciem huty szkła i brakiem pracy, zmusił władze królewskie do szukania nowych rozwiązań, by mieszkającej ludności przyjść z pomocą. Na początku XIX w. urząd królewski dokonał podziału gruntów, obdzielając ziemią tutejszych mieszkańców. Dzięki nadaniom ziemi, które miały miejsce w czasie reformy rolnej,
ludność mieszkająca w Ukcie znalazła zatrudnienie, co rozwiązało problem bezrobocia w tym rejonie. Podział gruntów spowodował napływ nowych mieszkańców do Ukty, miejscowość coraz bardziej zaczęła się zaludniać, a tym samym bardzo szybko się rozwijać . W 1828 r. mieszkało tu już 100 rodzin, łącznie 494 osoby. Dokument, podpisany przez ks. J. Rutkowskiego, z 26.02.1829 r. potwierdza podział gruntów wokół trzech miejscowości, wymienia: Wypad, Nową Uktę i Starą Uktę. Wypad otrzymał 7 włók i 15 mórg, co zostało podzielone między trzech osadników. Zasadźca tej miejscowości oparł się na prawie magdeburskim. Nowej Ukcie nadano 14 włók i podzielono między 12 gospodarzy, a najwięcej otrzymała w nadaniu Stara Ukta – 89 włók i 25 mórg. Oprócz tego nadania osobny areał przydzielono szkole – była to 15-morgowa działka. Z czasem, od każdej nadanej włóki rolnicy byli zobowiązani płacić podatek i oddać w naturze daninę oraz wykonywać prace na rzecz wspólnoty kościelnej. Wielu z nich otrzymało grunty, które pozwoliły im rozwijać gospodarkę rolną. Nowo powstałe trzy miejscowości należały do parafii nawiadzkiej. Stara Ukta liczyła wówczas 51 gospodarstw rolnych różnej wielkości.
Miejscowość dość szybko się rozwijała, i tak, w roku 1839 liczyła już 49 domów z 578 mieszkańcami. Przybywało coraz więcej rzemieślników i sklepów. Zabudowa rozwijała się w kilku kierunkach. W 1859 r. Uktę wyłączono spod administracji leśnej Krutyni i ogłoszono samoistną gmina polityczną. Na
dalszy rozwój wsi oraz całej okolicy wpłynęło korzystne otwarcie w 1898 r. kolei Czerwonka-Ruciane z miejscową stacją.
Ukta przez wiele lat należała do parafii w Nawiadach. Odległość do kościoła parafialnego była znaczna, około 20 km. W połowie XIX w. do parafii w Nawiadach należało ponad 50 miejscowości. Istniała więc pilna potrzeba dokonania podziału tak rozległej parafii. Tym bardziej, że opieka duszpasterska w tych odległych miejscowościach praktycznie była znikoma.




Z: Bielawny K., 2009. Dzieje parafii Nawiady, Ukta, Piecki i Ruciane w latach 1397-2000. Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, Olsztyn.

 
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego